Zo rond de jaarwisseling 2024-’25 deed P een opleiding in Austerlitz, een mooi en rustig dorp midden op de Utrechtse Heuvelrug. Ze moest 3 x 2 dagen op stap. Om het dagelijkse heen en weer rijden van Groningen naar Austerlitz te voorkomen hadden we bedacht dat het een aardig idee zou zijn als ik samen met haar op reis zou gaan. We zouden een Airbnb-huisje kunnen zoeken en dat als ‘uitvalsbasis’ gebruiken. Tijdens de eerste cursusdag kon ik dan rond het het huren huisje wat op verkenning gaan en de tweede cursusdag zou ik dan ’s ochtends met haar naar Austerlitz rijden en vandaaruit een fietstochtje of zoiets gaan doen. We vonden een prachtig Airbnb-huisje net buiten Ede, boekten dat voor 3 x 2 dagen en nachten en gingen ’s avonds voorafgaand aan de eerste dag van zo’n ‘tweedaagse’ op pad. Het was natuurlijk mijn taak om iets te bedenken om te doen terwijl P in Austerlitz met haar opleiding bezig was. Eén van de dingen die ik destijds had bedacht was een bezoek te brengen aan Museum Huis Doorn.

De hoofdpersoon van deze kleine excursie: de voormalig Duitse keizer Wilhelm II. De foto is scherper gemaakt en ingekleurd met behulp van de online software van MyHeritage.
Eerst een stukje geschiedenis. Huis Doorn dankt zijn bekendheid vooral aan de laatste Duitse keizer, Wilhelm II. Deze vestigde zich hier onder de druk van de omstandigheden: de nederlaag in de Eerste Wereldoorlog werd in Duitsland gezien als zijn persoonlijk falen en dit resulteerde in het uitroepen van de republiek op 9 november 1918. De keizer bevond zich op dat moment in zijn hoofdkwartier in het Belgische Spa. Terugkeer naar Duitsland was voor hem onmogelijk. Op 10 november 1918,  ’s morgens vroeg, staat hij bij Eysden, aan de grens van het neutrale Nederland. De regering geeft de hoge gast, na ampele beraadslagingen, toestemming om zich hier te vestigen. Graaf Godard van Aldenburg Bentinck verleent de keizer op verzoek van de minister van Buitenlandse Zaken gastvrij onderdak op Kasteel Amerongen. Tijdens zijn verblijf hier, dat achttien maanden zal duren, tekent Wilhelm II zijn troonsafstand. Inmiddels heeft ook keizerin Auguste Viktoria zich dan vanuit Duitsland bij haar man gevoegd. Op 16 augustus 1919 beginnen de onderhandelingen over de aankoop van Huis Doorn met de eigenares, mevrouw W.C. barones Van Heemstra-de Beaufort. Het landgoed bestaat uit: ‘… een buitenverblijf met hofstede en huizen, alles met bijgebouwen, erven, tuinen, boomgaarden, bouw-, wei- en hooilanden, bosgronden, lanen en wegen, staande en gelegen in de gemeente Doorn […] tezamen groot negen en vijftig hectare’. Er wordt een aanbetaling gedaan van 100.000 gulden, bij de overdracht op 31 oktober 1919 wordt nog een resterend bedrag van 400.000 gulden betaald. Het keizerlijke paar neemt op 15 mei 1920, nadat er enige bouwtechnische ingrepen (voor 850.000 gulden) hebben plaatsgevonden, zijn intrek in het huis. Een jaar later komt Auguste Viktoria, geboren Prinzessin von Schleswig-Holstein-Sonderberg-Augustenburg, hier te overlijden. De keizer hertrouwt. In het Poortgebouw van Huis Doorn wordt in 1922 het huwelijk gesloten tussen hem en Hermine, de weduwe van Prinz Johann Georg Schoenaich-Carolath, geboren Prinzessin Reuss ä L. Wilhelm II bewoont Huis Doorn met zijn tweede vrouw tot zijn dood op 4 juni 1941. Na tijdelijke bijzetting in de kapel op het landgoed wordt op het landgoed aan mausoleum gebouwd, waarheen zijn stoffelijke resten een jaar later worden overgebracht. Hermine keert terug naar Duitsland. Zij overlijdt in 1947 in Frankfurt aan de Oder.

P moest in november ’24, december ’24 en in januari ’25 telkens twee dagen naar Austerlitz. In november ’24 heb ik heerlijk gefietst rond Ede en vervolgens rond Austerlitz. In december ’24 had ik bedacht een dag te gaan lezen en de volgende dag naar Huis Doorn te gaan. Onze auto heeft navigatie en ik had bedacht dat Huis Doorn een POI (Point Of Interest) was. Nadat ik de aanwijzingen van de navigatie van onze Peugeot gevolgd had bleek ik bij ‘de achterdeur’ van het landgoed aangekomen te zijn. Het was al wat later op de dag, ik meende daardoor geen tijd voor een herkansing te hebben. ‘k Had het gevoeld dat alles me tegen zat die dag en dat werkte natuurlijk van geen kant. Ik was bepaald niet vrolijk die dag en heb flink gefoeterd op de terugweg naar Groningen.

Een oude ansichtkaart uit de tijd dat Wilhelm II het Huis Doorn kocht. De foto is scherper gemaakt en ingekleurd met behulp van de online software van MyHeritage.

Eenmaal weer thuis bedacht ik dat het wellicht een goed idee zou zijn om maar eens naar de website van Huis Doorn te kijken. Dat bleek een goede zet! Het werd me duidelijk dat ik op een geheel andere plek had moeten zijn dan dat de navigatie van onze Peugeot mij had uitgelegd. De volgende keer zou m’n plan dus grotere kans van slagen hebben… Ik kocht een kaartje voor een bezoekje op de tweede dag van P’s laatste ‘tweedaagse’ in januari ’25 en verheugde me op datgene wat ik die dag mee zou gaan maken.

Op die bewuste dag reden P en ik allereerst van Ede naar Austerlitz waarna ik de auto meenam naar Doorn. Daar bleek dat ik weliswaar op de goede plek was aangekomen, maar dat ik meerdere uren te vroeg aanwezig was. Ik struinde op mijn telefoon een beetje op de website van Huis Doorn en vond daar een mooie vijfdelige podcast over het leven van keizer Wilhelm II in het grote huis op een paar honderd meter van de parkeerplaats waar ik stond te wachten tot ik naar binnen mocht. Ik heb die ochtend alle vijf delen beluisterd. Erg interessant! De gehele  vijfdelige serie is hieronder ook te beluisteren.

Ik heb sterk het idee dat deze serie podcasts voor kinderen in de basisschool leeftijd is gemaakt, maar deze serie geeft wel een mooi beeld van de aanleiding waarom keizer Wilhelm II uiteindelijk in Huis Doorn terecht is gekomen en hoe hij altijd is blijven hopen dat hij op een goede dag weer aan de macht zou komen in zijn geliefde Duitsland. Ik vind het een erg mooie manier om de geschiedenis ook voor een aanzienlijk jonger publiek toegankelijk te maken!

Deze 5-delige postcast serie vertelt het bijzondere verhaal van de laatste Duitse keizer Wilhelm II. Speciale aandacht is er voor zijn 21-jarige verblijf in het Nederlandse plaatsje Doorn. Wat bracht hem naar Nederland en hoe bracht hij zijn tijd hier door? De vijf afleveringen geven een levendige inkijk in het leven van een keizer die gerust een controversiële man genoemd kan worden. Dagboekfragmenten, ooggetuigenverslagen, persoonlijke verhalen en bijzondere gebeurtenissen geven de luisteraar een beeld van het karakter en het bijzondere leven van een ex-keizer die vanaf 1918 als banneling in Nederland leefde. De gevallen keizer werd later door de bevolking van Doorn als belangrijk burger én als werkgever gewaardeerd ondanks zijn discutabele rol in de Eerste Wereldoorlog.
Een oude ansichtkaart van de Orangerie uit de tijd dat Wilhelm II het Huis Doorn kocht. Tegenwoordig is in deze Orangerie een restaurant gevestigd. De foto is scherper gemaakt en ingekleurd met behulp van de online software van MyHeritage.

Pas na de lunch, die ik in de Orangerie van Huis Doorn nuttigde kon ik eerst weer terug wandelen naar het Poortgebouw en daar in m’n op het Internet gereserveerde kaartje halen en vervolgens nog een keer terugwandelen en uiteindelijk m’n opwachting maken bij het ‘grote huis’. Daar moest ik mijn jas en tas achterlaten. Indertijd had keizer Wilhelm II welgeteld 64 (!) treinwagons aan inboedel uit twee van zijn verschillende paleizen in Duitsland naar Doorn laten komen. Een groot gedeelte van deze inboedel van keizer Wilhelm II is opgeslagen in een depot, maar ondanks dat is het huis is dermate goed gevuld met allerlei kostbare spullen dat het erg handig is dat bezoekers niet met hun jassen en tassen achter allerlei zaken blijven haken.

Huis Doorn, voorzijde, Elisabeth von Ilsemann née gravin van Aldenburg Bentinck. Collectie Kasteel Amerongen. Zij trouwde in 1920 met Sigurd Von Ilsemann, de vleugeladjudant van ex-keizer Wilhelm II.

De rondleidingen in Huis Doorn worden begeleid door behoorlijk goed geïnformeerde vrijwilligers, de meesten hebben een passie voor geschiedenis of op de een of andere manier een connectie met Huis Doorn. Het groepje van circa 10 personen waar ik deel van uitmaakte werd begeleid door een dergelijke iets oudere heer die ons uitgebreid wist te vertellen over het dagelijkse leven in Huis Doorn in de tijd dat Wilhem II hier circa 25 jaar jaar verbleef. Wilhelm II’s vleugeladjudant Sigurd Von Ilsemann heeft zich er na het overlijden van Wilhelm II voor ingezet dat het Huis Doorn als een tijdcapsule bewaard zou blijven. Dat dat gelukt is zal inmiddels duidelijk zijn…

Hoewel Huis Doorn pas (ver) na de Tweede Wereldoorlog een museale status kreeg had de Nederlandse regering in ballingschap wel een soort ‘bescherming’ georganiseerd tijdens de Tweede Wereldoorlog…
Als in mei 1940 het Duitse leger Nederland binnenvalt blijft keizer Wilhelm II in Doorn. Een aanbod van de Britse regering om naar Engeland te komen, slaat hij af. Op 14 mei arriveren de eerste Duitse soldaten bij het poortgebouw van Huis Doorn en ontvangt keizer Wilhelm II een verklaring van Hitler: hij staat onder bescherming van het Duitse leger. De nazi’s vrezen voor de opleving van monarchistische gevoelens. Op last van Berlijn wordt de ex-keizer zoveel mogelijk geïsoleerd. Keizer Wilhelm II heeft al in december 1933 in zijn testament vastgelegd dat hij in het park van Huis Doorn zijn laatste rustplaats wil vinden. Zijn uitvaart moet sober zijn, zonder afgevaardigden uit Duitsland, zonder hakenkruizen en zonder kransen. Het tweede deel van deze wens wordt niet ingewilligd. Wilhelm II overlijdt op 4 juni 1941. Vijf dagen later vindt zijn uitvaart plaats, in aanwezigheid van de rijkscommissaris voor de bezette gebieden, Arthur Seyss-Inquart, en erebataljons van de Wehrmacht. Ook zijn er kransen met rouwlinten die tóch van hakenkruizen zijn voorzien, waaronder één van Adolf Hitler. Landgoed Huis Doorn en de inventaris vervallen aan keizer Wilhelms II’s oudste zoon, ex-kroonprins Wilhelm. Om de vermogensbelasting te ontlopen besluit hij het huis vanaf 1942 als museum open te stellen. Na de bevrijding van Nederland wordt Huis Doorn als vijandelijk bezit door de Nederlandse Staat geconfisqueerd. De ontvijandingsverklaring die de kroonprins aanvraagt – met als doel Huis Doorn weer in bezit te krijgen – wordt hem geweigerd. Een aantal invloedrijke notabelen weet de Nederlandse regering ervan te overtuigen het ensemble Huis Doorn niet te liquideren maar voor het nageslacht veilig te stellen. Voor het beheer en de openstelling wordt een stichting opgericht.
Wilhelm II overleed in 1941 (tijdens de Tweede Wereldoorlog). Hij verbleef circa 25 jaar in ballingschap in Huis Doorn, maar zijn grote wens was om in Duitsland weer op de kroon te komen. Tijdens de opkomst van de Nationaalsocialisten in de dertiger jaren van de vorige eeuw werd hem langzamerhand duidelijk dat een Duitse kroon een utopie zou zijn. Hij verordeneerde dat hij na zijn overlijden op Huis Doorn wenste te blijven totdat in Duitsland de monarchie hersteld zou zijn. Dat laatste is niet gelukt. Zijn lichaam verblijft nog steeds in een mausoleum op het terrein van Huis Doorn. Ook wilde hij geen symboliek van de Nationaalsocialisten tijdens zijn uitvaart. Dat is niet gelukt, zijn uitvaart werd ‘gekaapt’ door de toenmalige machthebbers in Nederland…
Het poortgebouw naar ontwerp van ex-keizer Wilhelm II. Het was een van de bouwtechnische aanpassingen na de aankoop van Huis Doorn…
De huiskapel op het terrein van Huis Doorn.
Ik bezocht Huis Doorn op 8 januari ’25 (in de winter). Geheel vanzelfsprekend was de buste van Wilhelm II beschermd door een houten kastje (dat nodig een kwastje verf nodig bleek te hebben)…
De keuken.
De eetzaal.
Op 27 februari 1881 trad Wilhelm in het huwelijk met prinses Augusta Victoria van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Augustenburg (1858-1921). Dit was haar privé vertrek.
Volgens de historicus Golo Mann kan het karakter van Wilhelm II het best omschreven worden als dat van iemand ‘met een grote mond, maar met een klein hart’ en met het gedrag van een theatrale operettekoning, het liefst omgeven door een bombastische pracht en praal met hemzelf als het stralende middelpunt. Prachtig vond ik de zadelkruk achter de schrijftafel van Wilhem II – ‘de beste beslissingen worden immers in het zadel genomen’…

Ik ben niet eens aan de houthakplaats van Wilhelm II toegekomen. Hoewel hij alleen zijn rechterarm goed kon gebruiken had hij een bijzondere hobby: bomen omhakken. Tienduizenden bomen hebben door toedoen van Wilhelm II het loodje gelegd. Het is dan ook niet zo bijzonder dat tot in de wijde omgeving van Huis Doorn er opmerkelijk veel bomen van nagenoeg dezelfde leeftijd en omvang zijn te vinden…

Tijdens onze rondleiding hoorde ik mooie en bijzondere verhalen over Sigurd Von Ilsemann, de vleugeladjudant van ex-keizer Wilhelm II. Hij hield een dagboek bij van de gesprekken die hij – in de hoedanigheid als vertrouwenspersoon – met de ex-keizer heeft gehad. Een herbewerking van deze dagboekaantekeningen is onlangs verschenen. Ik heb die dag het boek maar gekocht (het is circa 650 pagina’s; een beetje intimiderend). Momenteel ben ik dit opmerkelijke boek aan het lezen. Binnenkort zal ik over dat boek een past maken (eerst moet het boek uit).

Onderaan de post is een blokje waar u een reactie achter kunt laten. Ik stel dat zeer op prijs! U wordt gevraagd om een mailadres. Dit mailadres wordt niet gepubliceerd, maar stelt mij – als beheerder van deze site – in staat om te reageren op uw reactie. Het is ook mogelijk je te abonneren op Birdeyes. Kijk daarvoor op de homepagina van deze site en laat je mailadres achter. Je krijgt dan een berichtje als er een nieuwe post is geplaatst.