Luc Panhuysen – De ware vrijheid (Geschiedenis)
Gebonden, 528 bladzijden, Uitgeverij Atlas, Amsterdam (2005)

De levens van Johan en Cornelis de Witt. Sinds 12 juni ’25 geniet ik van mijn pensioen zoals dat door veel mensen zo mooi benoemd wordt. In de praktijk ik het een beetje zoeken naar nieuwe zingeving en bezigheden. Van jongs af aan heb ik veel gelezen, de laatste jaren was dat wat minder, maar nu ik ‘van mijn pensioen geniet’ heb ik merkbaar meer tijd voor een goed boek. Er is altijd al een soort balans geweest tussen ‘spannende’ boeken (thrillers), en ‘studieboeken’ zoals dat vroeger heette toen ik mijn te lezen boeken uit de bibliotheek in Uithuizen haalde. De ‘studieboeken’ vallen uiteen in verschillende categorieën. De geschiedenis van Stad en Ommeland (Groningen dus) is één van die categorieën; de Wadden en Rottumeroog is een andere. Een andere – en gezien mijn interesses niet onbelangrijke categorie is de periode rondom de Tachtigjarige Oorlog.

Luc Panhuysen (1962) studeerde geschiedenis in Groningen. Hij was onder andere werkzaam als journalist bij Het Parool en De Groene Amsterdammer. Daarna legde hij zich toe op het schrijven van boeken over de Nederlandse geschiedenis. Hij publiceerde eerder minibiografieën over Jean-Jacques Rousseau en Lord Byron, en ‘De Ware Vrijheid’ over de gebroeders De Witt. Zijn boek ‘Rampjaar 1672’ is een moderne klassieker, dat in 2021 in een herziene versie is verschenen. In 2021 verscheen tevens zijn nieuwste boek ‘Het monsterschip’. In januari 2022 kwam de jubileumeditie van dit werk uit.

Een paar jaar geleden, in 2022, deed Luc Panhuysen de opening van de Dag van de Groninger Geschiedenis (wellicht vanwege zijn studie geschiedenis in Groningen?). Die dag stond toen in het teken van het Groningens Ontzet. Gelijktijdig met de toespraak van Luc Panhuysen in de Groninger Archieven was er ook een rondleiding in het Groninger Museum. P en ik kozen er die dag voor om deel te nemen aan de rondleiding in het Groninger Museum en aansluitend naar de Groninger Archieven te gaan. Ik verwende me daar met een paar boeken van Luc Panhuysen (die ik nog moet lezen trouwens). Een paar weken later zat ik na te pluizen van Luc Panhuysen zoal geschreven had. Ik zag toen dit boek bij De Slegte aangeboden voor  € 10,- en besloot het ook maar aan te schaffen. Een goede keuze, wat gisteren zag ik deze uitgave te koop staan voor € 80,- een aanzienlijke prijsstijging…

Johan en Cornelis de Witt kwamen gruwelijk aan hun einde – iedereen kent het beeld van hun mishandelde lichamen. Dit tafereel werd het symbool voor de panische toestand waarin het Nederlandse volk zich tijdens het rampjaar 1672 bevond: redeloos, radeloos en reddeloos. De betekenis van de gebroeders de Witt voor Nederland is groot geweest. Bijna twintig jaar lang stond Johan de Witt aan het roer van de Republiek. Zijn broer Cornelis zette met de spectaculaire overwinning op de Engelsen één van de meest gedurfde maritieme operaties uit de vaderlandse geschiedenis op zijn naam. De broers hadden het gevoel in een bijzondere tijd te leven. Samen groeiden zij op tot de verpersoonlijking van de ‘Ware vrijheid’: een staat die ze wilden vrijwaren tegen de grillen van de prinsen van Oranje. Omgeven door vorsten die naar glorie hongerden of jaloers waren op de Nederlandse voorspoed probeerde de Nederlandse Republiek een weg te vinden naar onbelemmerde handel en onbekommerde welvaart. In plaats daarvan werd de ene na de andere oorlog gevoerd. Op basis van deels nog nooit gebruikt bronnenmateriaal schetst Luc Panhuysen de levens van Johan en Cornelis de Witt. De ‘Ware vrijheid’ is een meeslepend verhaal over twee staatslieden uit het hoogtepunt van de Gouden Eeuw. Bron: stofflap van het boek. 

Met de dood van de broers was een einde gekomen aan een periode in de Nederlandse geschiedenis die bekendstaat als de Ware Vrijheid (1650–1672). Johan en Cornelis waren de belichaming geworden van dit bewind, dat stond voor soberheid en onkreukbaarheid, voor dienstbaarheid en algemene welvaart. Maar ze belichaamden ook een aristocratenmacht en een afkeer van de Prins van Oranje, waar ze met een voor hun tijd opmerkelijke hardnekkigheid aan vasthielden. Johan en Cornelis waren mannen met een missie die gaandeweg leerden tegen de stroom in te roeien. Na twee decennia van hard werken voor het vaderland bleek dat vaderland niet meer van hen te houden. Ze waren een brandpunt geworden van angst en haat. Bron: interview met Luc Panhuysen.

Ik vind een boek als dit het bewijs dat een ‘studieboek’ zoals dat in mijn kinderjaren in de bibliotheek van Uithuizen werd genoemd tegelijk ook een spannend boek kan zijn. De gebroeders de Witt hebben een uitzonderlijk leven gehad met een wreed einde. Zij hebben geprobeerd van Nederland een republiek te maken in plaats van een koninkrijk. Onbelemmerde handel was daarvan een van de pijlers en onbekommerde welvaart was daarvan een van de gevolgen. Echter in 1672 moest er oorlog gevoerd worden op drie fronten tegelijk. Vanuit het zuiden trokken de Fransen op, op zee voerden de Engelsen de druk op, en vanuit het oosten hadden we te doen met de Bisschop van Münster (de man die wij in Groningen ‘Bommen Berend’ noemen). Ik vond het een indrukwekkend boek en begrijp nu een beetje wat de betekenis van de gebroeders de Witt voor ons land is geweest. Wat dat betreft is het voor mij geloofwaardig dat het einde van de gebroeders de Witt niet zo zeer een spontane uiting van volkswoede was, maar meer een goed uitgevoerd en zorgvuldig geregisseerd plan van lieden die sowieso niet zo blij met de gebroeders de Witt waren. Wat mij betreft een boek dat van kaft tot kaft boeide. Aanbevolen dus!

Onderaan de post is een blokje waar u een reactie achter kunt laten. Ik stel dat zeer op prijs! U wordt gevraagd om een mailadres. Dit mailadres wordt niet gepubliceerd, maar stelt mij – als beheerder van deze site – in staat om te reageren op uw reactie. Het is ook mogelijk je te abonneren op Birdeyes. Kijk daarvoor op de homepagina van deze site en laat je mailadres achter. Je krijgt dan een berichtje als er een nieuwe post is geplaatst.