Ada van Dijk – Met het oog in het zeil (Geschiedenis)
Paperback, 156 pagina’s, Uitgeverij De Kleibosch, Foxwolde, 2025

Schippers van Rottumeroog in de negentiende eeuw. Ergens in de loop van de maand april van het afgelopen voorjaar zag ik een aankondiging van een boekpresentatie in het Openluchtmuseum van Warffum (een prachtige plek om eens een dagje te gaan kijken). Het onderwerp wat de presentatie van een boek waarvan ik veronderstelde dat het volledig aan één van mijn favoriete onderwerpen, namelijk Rottumeroog, gewijd zou zijn. Mij leek het wel wat om daar naar toe te gaan, maar met z’n tweeën is natuurlijk leuker.

Deze uitnodiging was natuurlijk voor zowel Jan-Albert Bleeker als mij behoorlijk verleidelijk opgesteld (we zijn beiden meerdere keren op ‘Oog’ geweest). Een prachtige foto van Rottumeroog en z’n statige Emder Kaap in volle glorie…

De inleidende lezing zou worden verzorgd door Erik de Graaf. Onmiddellijk heb ik mijn makker Jan-Albert Bleeker maar ingeseind. Hij aarzelde geen moment en gaf aan dat hij sowieso van plan was om naar deze lezing/presentatie te gaan. We konden dus inderdaad met z’n tweeën op pad…

Langere tijd gelezen heb ik een post geschreven over de werkzaamheden waarvan ik veronderstel dat mijn vader die indertijd op Rottumerplaat heeft uitgevoerd. Ik kreeg vervolgens een vraag van Erik de Graaf of een link naar mijn post op de website van Stichting Vrienden Rottumeroog en Rottumerplaat geplaatst mocht worden. Vervolgens heeft Erik de Graaf mij geweldig geholpen met het vinden van de (voor mij toen onbekende) plek in Warffum waar in februari 1929 mijn vader is geboren. Ik had vooraf bedacht om ‘face-to-face’ een goed gemeend ‘dankjewel’ naar Erik uit te spreken.

Het was mooi om even kennis te maken en kort te praten over een zoektocht die uiteindelijk meer voor mij betekende dan ik vooraf had kunnen bedenken. De daaropvolgende lezing was prima en had inderdaad voor een (héél er) groot deel Rottumeroog als thema. Na een korte pauze was het boek van Ada van Dijk aan de orde (het eigenlijke onderwerp van deze 10e mei ’25.

Van 1782 tot 1908 waren vier opeenvolgende generaties Van Dijk voogd van het eiland Rottumeroog. Dit boek vertelt de geschiedenis van familieleden en nazaten met de naam Van Dijk die kozen voor een bestaan op zee. Ze werden matroos, stuurman of kapitein, sommigen bleven op zee, anderen vestigden zich in hun latere leven op de vaste wal. Gebaseerd op langdurig onderzoek van de noordelijke scheepvaartgeschiedenis en van het nog bestaande familiearchief Van Dijk wordt het verhaal verteld van het harde, maar ook fascinerende zeemansbestaan in de negentiende eeuw. Bron: website van de uitgeverij.

Uiteraard kochten zowel Jan-Albert Bleeker als ik het boek. In de afgelopen dagen heb ik het gelezen. De familie van Dijk heeft vier elkaar opvolgende voogden van Rottumeroog geleverd. De familie is op die manier onlosmakelijk met het eiland verbonden. Het boek heeft vanwege de vier ‘voogden generaties’ natuurlijk een enorme ‘Rottumeroog connectie’, maar de oorsprong van het boek bleek een andere te zijn. Op een familiefeestje had een van de aanwezigen opgemerkt dat de familie van Dijk een groter dan gemiddeld aantal schippers had voortgebracht. Ada van Dijk – de schrijfster van het boek – hoorde daarin een onderzoeksvraag en ging aan de slag om te toetsen of de stelling wel/niet zou kloppen. Het boek is de weerslag van haar onderzoek. Ik ben sowieso verslingerd aan boeken over Rottumeroog en daar hoort dit boek beslist bij. De vier verschillende ‘van Dijk’ voogden van het eiland komen ruimschoots aan boek. Iets wat ik ook erg fijn vond was de connectie tussen de familie van Dijk en Maarten Toonder, de vader van Maarten Toonder junior (de tekenaar waaraan we onder andere de avonturen van Ollie B. Bommel en Tom Poes hebben te danken). Ook vond ik het fijn om te lezen over Ties van Dijk. Ties was de zoon van de laatste voogd van Rottumeroog en koos er voor om zijn vader niet als voogd op te volgen, maar in plaats daarvan een opleiding aan de kunstacademie te voltooien.

Iets meer informatie over Ties van Dijk...
Anderhalve eeuw na zijn geboorte toont openluchtmuseum Het Hoogeland met de expositie ‘Oog in ’t Zeil’ tekeningen en schilderijen van Ties van Dijk die hij van 1888 tot 1897 op Rottumeroog maakte. Samen met zijn werk uit Amsterdam, Edam en Eemnes bieden ze een blik op zijn leven en zijn kunst. In 1873 werd Ties van Dijk in Warffum geboren als tweede zoon van Guitje Klaasens van Dijk, de voogd van het eiland Rottumeroog. Hij was voorbestemd om zijn vader op te volgen. Daarmee zou hij de vijfde Van Dijk worden, die waakte over het Groningse Waddeneiland. Zover kwam het niet, want Ties ontvluchtte het eiland en werd kunstenaar. Na een opleiding in Amsterdam werkte hij lange tijd als leraar in Edam. Gepensioneerd vertrok hij naar Eemnes om daar in 1967 te overlijden na een lang en vruchtbaar leven. Vanaf 1782 regeerden diverse generaties van de familie Van Dijk over het Groningse eiland Rottumeroog. In opdracht van het Gewest Stad en Lande en later de Provincie Groningen zorgden zij voor de veiligheid van het eiland en beschermden ze het tegen de zee. Na de driejarige HBS in Warffum, leidde zijn vader Ties van Dijk in de praktijk op tot voogd. Maar Ties had inmiddels een andere passie: tekenen. Op het eiland maakte hij schetsen van de duinen, de voogdwoning en de schuren en portretteerde hij familieleden, bezoekers, eierrapers en arbeiders op het eiland. Ook tekende hij het schip van de voogd en de Noordpolder. Rottumeroog was te klein voor Ties en op een nacht in 1897 vluchtte hij in een zeilboot van het eiland en ging naar de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijzers, naast het Rijksmuseum in Amsterdam. Na zijn opleiding illustreerde hij kinderboeken en leverde hij bijdragen aan een tijdschrift. In Edam werd hij leraar aan de Stadstekenschool. Naast zijn werk tekende en schilderde hij de stad en de mensen om hem heen. Hij maakte reliëfs in klei en diverse beelden. Een gevelsteen in zijn huis aan de Voorhaven toonde een kleine zeilboot met meeuwen. Met het onderschrift ‘Oogh int Seyl’ lijkt dit een verwijzing naar zijn jeugd op Rottumeroog. Na zijn pensioen verhuist Van Dijk naar Eemnes. Daar blijft hij tekenen, schilderen en beeldhouwen tot aan zijn dood in 1967, als hij 93 jaar oud is. Ook zijn zelf ontworpen woning in Eemnes heeft een gevelsteen met een zeilboot en meeuwen. De zoon van de voogd bleef zo altijd Rottumeroog met zich meedragen.

In het najaar van 2023 was er een door Erik de Graaf samengestelde tentoonstelling over het werk van Ties van Dijk in het Openluchtmuseum in Warffum. P en ik hebben toen die tentoonstelling bekeken (zeer indrukwekkend). Ik kan enorm genieten van het feit dat verschillende gebeurtenissen op een mooie manier iets met elkaar te maken blijken te hebben – dat was dan ook een van de redeneren dat ik voor deze boekpresentatie naar Warffum wilde en het boek heb aangeschaft.

Met dat gevoel heb ik het boek ook gelezen. Het is buitengewoon goed onderbouwd, bevat een enorm aantal illustraties en is – mede daardoor – een fijn en goed leesbaar boek geworden. Ik heb er een paar achtereenvolgende dagen veel plezier aan beleefd. En ja… Ook de vraag van een van de bezoekers van dat familiefeestje wordt opgehelderd. Je hebt vast wel een idee wat het antwoord zal zijn, maar ga eerst het boek maar eens lezen; het is echt de moeite waard. Niet alleen zeer volledig en informatief, maar ook leuk om te lezen. Aanbevolen dus!

Onderaan de post is een blokje waar u een reactie achter kunt laten. Ik stel dat zeer op prijs! U wordt gevraagd om een mailadres. Dit mailadres wordt niet gepubliceerd, maar stelt mij – als beheerder van deze site – in staat om te reageren op uw reactie. Het is ook mogelijk je te abonneren op Birdeyes. Kijk daarvoor op de homepagina van deze site en laat je mailadres achter. Je krijgt dan een berichtje als er een nieuwe post is geplaatst.