Over ‘het hoe en waarom’ van de kwekerij in Zandeweer spreek ik af en toe met mijn moeder en af en toe met mijn oudste zus (net als ik is ook zij op de kwekerij geboren, m’n jongste zus werd in Zwolle geboren). Vroeger werd er wel over de kwekerij gesproken, maar het bleef altijd onduidelijk waarom mijn vader op een bepaald moment een omschakeling maakte van werken aan de inpoldering van een stuk van de Waddenzee naar een kwekerij in Zandeweer. Nu ik zelf wat ouder begin te worden begint dit onderwerp me meer te interesseren. Dat ik momenteel meerdere keren per week in de Groninger Archieven te vinden ben – ik ben immers gepensioneerd – helpt natuurlijk bij mijn zoektocht naar de uitkomst van deze – voor mij erg interessante – puzzel.
Toen ik werd geboren was opa Vogel al bijna vijf jaar daarvoor overleden. Ik heb de man dus niet gekend. Oma Vogel daarentegen wel. Omdat oma vaak op de kwekerij aanwezig was (nu begin ik dat allemaal wat beter te snappen) sprak mijn vader haar vaak met ‘Moe’ aan. Ik maakte daar volgens mijn eigen logica ‘oma Moe’ van. Zoals ze hier op de foto staat is hoe ik me haar herinner. Deze foto is met behulp van de online software van MyHeritage ingekleurd.

Op donderdag 31 juli 1947 werd een verkoopakte opgesteld in het kantoor van notaris Jakob Jan Mulder in Uithuizen. Harm Vogel en Annechien van der Reijt-Vogel (de ouders van mijn vader en mijn opa en oma) kochten twee percelen land, destijds kadestraal bekend als nummer 740 en nummer 748 in Zandeweer. Later was deze plek bekend als Molenhorn 24. Eerder schreef ik een post over dit onderwerp. Toen had ik geleerd dat het huis waar ik geboren ben tegen het einde van de 19e eeuw gebouwd werd. Op het moment dat opa en oma het Molenhorn 24 kochten woonden ze al in Zandeweer. Voor mij is het aannemelijk dat ze toen op het adres woonden waar oma Vogel later ook woonde toen ik een heel klein mannetje was. Mijn vader heeft me wel eens verteld dat dat het huis was waar hij opgroeide.

Om iets meer overzicht te hebben in de verschillende gebeurtenissen omtrent de kwekerij in Zandeweer leek het me handig een kleine tijdlijn op te stellen. Hierboven de versie die het meest up-to-date is.

Wat opa en oma Vogel destijds heeft bewogen om naast het huis waar ze woonden nog een woning te kopen is mij niet geheel duidelijk. Het grootste deel van Molenhorn 24 was in eigendom van opa en oma Vogel, een kleiner deel was in bezit van tante Giene en oom Harm (pa’s zus en haar man). Zij was de oudste van de kinderen van opa en oma Vogel. Oom Geert, oom Jan, oom Jochum en mijn vader werden elk voor een kleiner – en gelijkwaardig – deel eigenaar van Molenhorn 24. Wat de beweegredenen van opa en oma Vogel destijds geweest zijn is mij niet bekend. Een hypothese van mij is dat opa en oma Vogel samen met de kinderen geld bijeen hebben gelegd om daarmee tante Giene en haar man een bestaan te geven (tante Giene was op dat moment als getrouwd), maar alle betrokkenen zijn al lang overleden – het blijft dus bij een hypothese die moeilijk te bewijzen of te verwerpen is. Ik heb me wel voorgenomen te blijven zoeken, maar dit kleine (maar voor mijn gevoel essentiële) deel van het verhaal begint wat mij betreft een beetje op een speld in een hooiberg te lijken.

De in het kantoor in Uithuizen opgestelde hypotheekakte werd vervolgens in Appingedam bijgeschreven in het Dagregister. Dat gebeurde handmatig op chronologische volgorde. De akte waar in deze post over wordt geschreven heeft 30 als volgnummer. De dagregisters zijn dikke boeken op folio formaat. Een groot aantal van deze Dagregisters zitten in de collectie van de Groninger Archieven en zijn op aanvraag te bekijken. Dat aanvragen is noodzakelijk omdat een deel van de collectie van de Groninger Archieven in depot ligt in Hoogkerk. Weet je, bijvoorbeeld vanuit eerder onderzoek, in welk deel zich het document bevindt dat jij zoekt dan is het natuurlijk eenvoudig om het juiste deel uit het depot te laten komen. Voor een klein bedrag (€ 0,15 per scan) wordt er op hoge resolutie een scan van het document voor je gemaakt. Mooi toch?
De uitgewerkte tekst van akte # 30:
Dagregister deel 159 nummer 7. Een en dertig Juli 1900 zeven en Veertig. Heden den dertigsten Juli negentien honderd zeven en veertig verscheen voor mij Tjaart Liman Wierum, kandidaat notaris, wonende te Groningen, plaatsvervanger van Jakob Jan Mulder, notaris der standplaats Uithuizen de heer Willem Mulder, zonder beroep, wonende te Zandeweer, gemeente Kantens, volgens zijne verklaring ongehuwd. De comparant verklaarde te hebben gekocht en hierbij over te dragen aan den heer Harm Vogel, landarbeider, wonende te Zandeweer. D11, die hierbij mede verschenen verklaarde te hebben gekocht en hierbij in overdracht aan te nemen, zulks mede ten behoeve. van zijn echtgenote Annechien van der Reijt. Een behuizing met de vaste altijd durende in alle liniën verervende beklemming van erf en tuin en boomgaard, staande en gelegen te Zanderweer, doende jaarlijks op een mei tot vaste huur vijftien gul-den kadastraal bekend gemeente Kantens selve Nommers 740 en 748 gemeten op negen en veertig are, vijftig centiaren. Door den verkooper verkregen bij akte van scheiding negen en twintig Maart negentien honderd acht en dertig voor notaris Kooi te Middelstum verleden, overgeschreven een hypotheekkantore te Appingedam dertig Maart negentien honderd Acht en dertig deel 793 nommer 39. De comparanten verklaarden dat deze verkoop en koop is geschied voor een koopprijs van Vier duizend zeshonderd gulden onder de volgende bedingen en bepalingen: 1. Hier verzochte wordt geleverd vrij van hypotheek in in den staat waarin het door den kooper met alle daar aan verbonden lusten en lasten, heerschende en bij den de erfdienstbaar heden is aanvaard. 2. De verkooper is uitsluitend tot vrijwaring voor uitwinning gehouden, alle andere vrijwaring wordt uitgesloten. 3. Verschil tusschen de werkelijke en de hiervoor opgegeven grootte geeft geen grond tot vermeerde-ring of vermindering van den koop prijs of van de vernietiging van de koop. 4. Gemelde koopprijs is door de koper voor een bedrag van zestien honderd gulden voldaan waarvoor bij deze was gebrocheerd, terwijl het restant zal moeten worden betaald een augustus aanstaande, aan en op kwitantie van de verkoper ten kantore van notaris Mulder te Uithuizen. 5. Een laste van de kooper komende grondbelasting sedert een Januari negentienhonderd zeven en veertig en de waterschapslasten, sedert een mei dezes jaars, alsmede het aangaand geschenk, komende het afgaande Geschenk ten laste van de verkooper. 6. Alle kosten op deze overdracht vallende zijn ten laste van de kooper. 7. Partijen kiezen, ter uitvoering dezer akte domicilie ten kantore van de notaris bewaarder dezer minute. Waarvan akte. Gedaan en verleden te Uithuizen op de dag in het hoofd dezer akte vermeld in tegenwoordigheid van mejuffrouw Aaltje Leentje Meiland, typiste, en de heer Bernhard Johann Heinrich Grote, notarisklerk, beiden wonende te Uithuizen, als getuigen. De comparanten zijn aan mij, plaatsvervangend notaris, bekend en hebben deze minutieus met de getuigen en mij plaatsvervangend notaris, onmiddellijk na voortering ondertekend. W. Mulder, H. Vogel. A L. Meiland. B. J. H. Grote. P. S. Niessimo: Plv. Notaris. uitgegeven voor afschrift. P.S. Wiertum, Plv. notaris. 2270. Registerbureau voor onroerende zaken Groningen. Ged. Zuiderdiep 96. H G. Onderwerp: Verklaring bedoeld in Art 3. 1e lid van het Vervreemdende besluit onroerende zaken. Tegen de aan den voet dezes omschreven overdracht van onroerend goed bestaat bezwaar. Het Hoofd van het Registerbureau voor Onroerende zaken te Groningen. Onleesbaar. Aanvrage van 3 dezer van waarnemend notaris G. S. Wielsum te Uithuizen. betreffende het perceel Zandeweer D8; Kadastraal bekend Gemeente Kantens. Lectio C. no. 740 no. 748; Overeengekomen tegenprestatie: ƒ4.600.- Overeenkomstig het afgeschreven oud restant der hypotheek heraas, dezer.

Ik ben heel blij dat deze akte gevonden is. Bijzonder vind ik het dat in deze akte ook gesproken wordt over het feit dat de beide percelen (nummer 740 en 748) onder het beklemrecht vallen. De Hervormde Diaconie Zandeweer is de ‘blote eigenaar’ van beide percelen (een prachtige term, vindt je niet?). Mijn vader was de ‘beklemde meier’. Voor mij was het een logische vervolgstap om ook eens in de bij de Groninger Archieven aanwezige stukken van de Hervormde Diaconie Zandeweer te kijken. Dat heb ik de afgelopen week gedaan. Twee dingen trokken mijn aandacht…

In een erg dun boekje (circa 12 bladzijden) met deze voorkant vond ik een los blaadje dat anders gedateerd was dan de voorkant van het ‘boekje’.
In 1950 waren er twee verschillende beklemmingen aan de orde; zie het kopje ‘Vaste huren’ midden op de pagina. Nummer 2 is de beklemming van Molenhorn 24. De beide percelen die op dat moment gezamenlijk het adres Molenhorn 24 vormen zijn dus eigendom van de Hervormde Diaconie, maar alles war zich op/in/boven de grond bevindt in op dat moment in eigendom van mijn opa en oma Vogel.
In dezelfde omslag vond ik deze pagina uit de financiële administratie van de Hervormde Diaconie Zandeweer. In 1963 waren mijn ouders de eigenaren van Molenhorn 24. De beklemming was overgegaan van mijn grootouders naar mijn ouders. Op de een of andere manier was het aan de aandacht van m’n ouders ontsnapt dat ze een achterstand in de betaling van het beklemrecht op hadden gelopen. Over 1962 en 1963 hadden ze verzuimd het bedrag van vijftien gulden te betalen. Ze liepen dus twee jaar achter…

Het oude gezegde ‘hoe meer je weet, hoe minder je weet’ lijkt ook in dit geval een vast gegeven te te zijn. Nieuwe informatie roept ook weer nieuwe vragen op. Tijdens de kerstdagen en de jaarwisseling zijn de Groninger Archieven gesloten. Ik heb dus ongeveer veertien dagen de tijd om na te denken over mijn volgende aanvragen voor archiefstukken om in te zien. Wordt vervolgd…

Onderaan de post is een blokje waar u een reactie achter kunt laten. Ik stel dat zeer op prijs! U wordt gevraagd om een mailadres. Dit mailadres wordt niet gepubliceerd, maar stelt mij – als beheerder van deze site – in staat om te reageren op uw reactie. Het is ook mogelijk je te abonneren op Birdeyes. Kijk daarvoor op de homepagina van deze site en laat je mailadres achter. Je krijgt dan een berichtje als er een nieuwe post is geplaatst.