Als je via de A7 van Sappemeer naar Groningen rijdt komt je de Schuur van boer Kornelis P. Boon aan de noordkant van deze snelweg voorbij. Boer Kornelis P. Boon had destijds een boerderij in Kolham (dat dorp viel onder de gemeente Slochteren). De huidige schuur staat op de plek waar op 22 juli 1959 om ’s ochtends om 06:33 uur in het bietenveld van Boer Kornelis P. Boon de gasbel onder Slochteren is ontdekt.

De schuur van Boer Boon is zichtbaar vanaf de A7 als je richting Groningen rijdt. Foto: Dagblad van het Noorden.
De teksten in de blauw gekleurde blokjes hieronder komen alle drie uit het Historisch Archief Midden-Groningen wat op deze website is te vinden (link opent op een nieuw tabblad).
Zomer 1959: Het is vroeg in de morgen en bietenboer Kornelis P. Boon uit Kolham is niet gelukkig, hij moet het allemaal maar aanzien. De NAM wil op zijn land een gat boren, iets waar hij totaal niet op zit te wachten. Hij heeft net een nieuwe voorraadschuur en is bang dat de beweging in de bodem zal zorgen voor verzakking van het gebouw en voor beschadiging van zijn akkers. Hij weet echter dat de NAM niet tegen te houden is en moet lijdzaam toezien hoe op zijn erf in korte tijd een boortoren verrijst. Voor de boorploeg is het een dag zoals alle anderen. Er worden elke dag proefboringen gedaan en de ploeg heeft geen speciale verwachtingen van deze boring. Deze dag zal echter een dag zijn die de Nederlandse geschiedenis zal veranderen. Op 22 juli 1959 om 06:33 uur, als de boor een diepte van 2659 meter bereikt, komt er plotseling gas naar boven. Het gas dat via de brandvlam ontsnapt, zorgt voor een vuurgloed die tot in de stad Groningen zichtbaar is. Je zou verwachten dat men dolblij is, maar de boorploeg reageert nuchter. Het is niet de eerste keer dat men in Nederland gas vindt en eigenlijk hadden ze liever olie gevonden. De druk is niet enorm hoog, waardoor men geen groot gasveld verwacht. Het tegendeel is waar, de gasbel blijkt de grootste in Europa te zijn. Boer Boon is een tijd geleden gestorven. De vergoeding die hij uiteindelijk kreeg voor de boringen besloegen 2,5 maal zijn netto-inkomen en deden zijn bezwaren uiteindelijk wel verdwijnen. Rijk werd hij niet door de gasvondst op zijn erf. De opbrengst van bodemschatten is volgens de Mijnwet voor de staat, dus hij hield er verder niets aan over.
Het Groninger gasveld geplot op een kaart van Noordoost Nederland.

Ter hoogte van Kolham werd het kunstwerk ‘Gasmolecule’ in de middenberm van de A7 geplaatst en op 16 juni 2009 door Koningin Beatrix onthuld. Het stelt een sterk uitvergroot methaanmolecuul voor. Methaan is met 81,3% het hoofdbestanddeel van het Groninger aardgas. Op 30 april 2024 werd bekend dat het kunstwerk gaat verdwijnen uit de middenberm van de A7. Momenteel wordt het kunstwerk in Duitsland gerestaureerd om op een later moment op een andere plek langs de A7 terug te keren.

Een foto van de Gasmolecule in de middenberm van de A7 ter hoogte van Hoogezand. Foto: RTV-Noord.
Het Groningse gas leidde tot het besluit om heel Nederland aan te sluiten op aardgas. In 1963 word de Nederlandse Gasunie opgericht die als taak krijgt een pijpleidingnet aan te leggen dat de plaatselijke gasbedrijven van aardgas gaat voorzien. Deze bedrijven gaan zich richten op de distributie. Omdat het aardgas een afwijkende calorische waarde en een hogere druk heeft, moeten oude apparaten zoals geisers en gasfornuizen worden aangepast dan wel vervangen. Binnen tien jaar beschikt driekwart van de Nederlandse huishoudens over aardgas. De behoefte aan olie en kolen als brandstoffen namen sterk af en in de loop van de jaren zestig ging je de overgang ook zien in de architectuur. Woningen werden gebouwd zonder schoorsteen en schoorsteenmantel en de eerste bescheiden douchecellen werden gebouwd.
De keerzijde van het verhaal. Het ‘onzichtbare goud’ heeft ons in de afgelopen decennia veel geld en daarmee welvaart opgeleverd. Dit geld heeft ons complete zorgstelsel en vele grote projecten, zoals de Deltawerken, gefinancierd. De gasboringen hebben echter ook een keerzijde. In het verleden werd het idee dat aardschokken iets te maken hadden met de activiteiten van de NAM vooruit uitgeschoven, maar op dit moment kan men er echt niet meer omheen. De aardbevingen zijn over de jaren langzaam aan in sterkte toegenomen en sinds 2012 zijn er bevingen gemeten met een kracht van 3.0 op de schaal van Richter. Veel woningen en gebouwen hebben (onherstelbare) schade opgelopen en op veel plaatsen in sprake van bodemdaling. De NAM compenseert dergelijke schade, maar niet altijd tot blijdschap van de bevolking.

Nog verder op weg naar Groningen – min of meer ter hoogte van Engelbert – is een paar jaar geleden ‘Het andere monument’ geplaatst. Ik wist dat al jaren, want in de periode dat dit monument geplaatst werd werkte ik in Veendam en reed dus dagelijks via de A7 naar Veendam en weer terug naar Groningen. Je neemt zo’n monument op dat moment dan ook voor kennisgeving aan (ik in elk geval wel). P en ik reden onlangs op een zonnige zondagmiddag via de A7 naar Stadskanaal en bij het passeren van ‘Het Andere Monument’ merkte ik op dat ik ergens gelezen had dat het als de tegenhanger van de ‘Gasmolecule’ beschouwd kan worden. Terwijl ik rustig verder reed en Hoogezand passeerde had P een aardige fietsroute van ons huis naar ‘Het andere monument’ gevonden en die via WhatsApp met mij gedeeld. Het zou een mooi fietsrondje voor me zijn op een zonnige doordeweekse ochtend of iets dergelijks vertelde ze me. Zo gezegd, zo gedaan. De volgende dag begon met een mooie zonnige maandagochtend. Voor mij een mooie aanleiding om maar eens op pad te gaan om ‘Het andere monument’ eens wat beter te bekijken.

Met 28,8 kilometer was het een mooi maandagochtendrondje fietsen…
Aan de Korreweg ligt het voormalig gasthuis het Rustoord. Deze werd gesticht in 1922 door de diaconie van de Hervormde gemeente. De diaconie had aan de Korreweg al eerder het gasthuis Avondrust gebouwd, maar deze werd gesloopt. In 1985 is het Rustoord gerenoveerd en sindsdien worden de woningen verhuurd door een woningbouwvereniging. Tegenwoordig telt de stad Groningen nog 32 gasthuizen (elders worden ze hofjes genoemd).
Het Pioenpark is een klein park in het oosten van de stad Groningen. Het ligt tussen de Oliemuldersweg en de Pioenstraat in de Oosterparkwijk. Het parkje uit de jaren vijftig van de 20e eeuw, dankt, net als het Molukkenplantsoen, zijn bestaan aan het uitbreidings-plan van Berlage van voor de Tweede Wereldoorlog. In dat plan was op de plaats van het park een ringweg voorzien. Direct na de oorlog werd in sneltreinvaart de Florabuurt gebouwd in de strijd tegen de woningnood. Daarbij werd in veel grotere concentraties ge-bouwd dan in het uitbreidingsplan was voorzien. Het idee van de ringweg bleef echter gehandhaafd waardoor het park onbebouwd bleef. De ringweg werd uiteindelijk veel verder naar het oosten aangelegd. Het park is aangewezen als gemeentelijk monument. Vlak bij het Pioenpark ligt het Oosterpark.
De Tasmantoren (oorspronkelijke naam Waterknoop) is een appartementencomplex in de wijk Oosterhoogebrug van de Nederlandse stad Groningen. Het is vernoemd naar de Groningse ontdekkingsreiziger Abel Tasman. De vorm van het gebouw is geïnspireerd op een kruipende rups. Het gebouw bestaat uit 23 verdiepingen en is met 75 meter het op zes na hoogste gebouw van de stad Groningen.

Ik las op het informatiebord bij dit monument dat het profiel van Meent van der Sluis verwerkt is in de scheur in het monument. De afmetingen van het monument zijn gebaseerd op de maatverhoudingen van een Groninger baksteen, een product dat in zijn oorsprong ook uit de Groninger bodem afkomstig is.
Het andere monument. U staat voor het ‘aardbevingsmonument’ of de ‘baksteen’, die kunstenaar Karel Buskes ontwierp voor de Stichting Meent van der Sluis. De scheur in het kunstwerk symboliseert de nadelige gevolgen van de gaswinning. Het is de tegenhanger van ‘de Gasmolecule’ in de middenberm van de A7 bij Hoogezand, waarmee de NAM 50 jaar gaswinning in Groningen vierde. Meent van der Sluis (1944-2000) waarschuwde al in de jaren ’80 voor aardbevingen als gevolg van de gaswinning, maar werd weggehoond. Hij is in 2017 door de NAM gerehabiliteerd. Zijn profiel is aan deze kant verwerkt in de scheur in het kunstwerk. Het kunstwerk is in bijzijn van zijn echtgenote en kinderen op 28 mei 2019 onthuld door Ir. Jeroen Dijsselbloem, voorzitter van de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Naschrift: Een van m’n zussen stuurde me de onderstaande prent met de boodschap dat m’n vader dat een rake prent vond. Ik kon het niet nalaten deze prent aan deze post toe te voegen. Voor mij geeft de prent weer hoe er in onze provincie door een groot aantal mensen (nog steeds) over de periode van gaswinning gedacht wordt. Meent van der Sluis heeft ondertussen van de Groninger bevolking ook gelijk gekregen…

Onderaan de post is een blokje waar u een reactie achter kunt laten. Ik stel dat zeer op prijs! U wordt gevraagd om een mailadres. Dit mailadres wordt niet gepubliceerd, maar stelt mij – als beheerder van deze site – in staat om te reageren op uw reactie. Het is ook mogelijk je te abonneren op Birdeyes. Kijk daarvoor op de homepagina van deze site en laat je mailadres achter. Je krijgt dan een berichtje als er een nieuwe post is geplaatst.