Donderdag 7 september 1944 (82 jaar geleden)
Het gebeurde 82 jaar geleden, op donderdagavond 7 september 1944, acht maanden later zou de oorlog voorbij zijn. Vroeg in de avond rijdt een auto met daarin vijf personen weg van het Scholtenhuis aan de Grote Markt in Groningen. Het zijn Luit Kremer (24 jaar) en Esmée van Eeghen (26 jaar), beiden zaten al enige tijd gevangen in het Scholtenhuis. Bestuurder van de auto was Untersturmführer Ernst Knorr. Ook aanwezig in de auto zijn de twee broers Pieter Johan en Carel Klaas Faber, beiden fanatiek lid van de SD. De auto rijdt via de Ebbingestraat naar de aan de noordkant van het Van Starckenborghkanaal gelegen Tjaardaweg, daarmee suggererend dat de auto op weg is naar Bedum of Winsum. De auto stopte ter hoogte van huisnummer 3, waar nu boerderij Groot Klooster is, en Luit Kremer en Esmée van Eeghen worden gedwongen uit te stappen. Ernst Knorr is degene die zeven kogels afvuurt op Esmée van Eeghen en daarmee een einde aan haar leven maakt. Vervolgens maakt Pieter Johan Faber met meerdere kogels een einde aan het leven van Luit Kremer. De twee levenloze lichamen worden in het Van Starckenborghkanaal gedumpt en de auto – nu met drie inzittenden – vertrekt weer. Een paar dagen later wordt eerst het lichaam van Esmée van Eeghen gevonden en geïdentificeerd, een paar dager later wordt Luit Kremer gevonden. Zijn identificatie duurt veel langer en pas na afloop van de oorlog wordt duidelijk wat er met Luit Kremer is gebeurd.

Luit Kremer. Deze foto werd ingekleurd en scherper gemaakt met behulp van de online software van MyHeritage. Door op de foto te klikken ga je naar de site waar deze foto gevonden is en waar meer informatie over Luit Kremer is te vinden.

Maandag 25 november 2019
Ik maak – zoals ik wel vaker doe – een fietsrondje en kom geheel toevallig onder de Walfridusbrug door waar ik een bord zie met een gedicht over de vorige brug (die op precies dezelfde plek lag). Ik maak een paar foto’s van het bord, lees het gedicht en wordt geraakt door de laatste regel: ‘en de mooie spionne hier vermoord gevonden’. Ik probeer te achterhalen wie die ‘mooie spionne’ geweest zou kunnen zijn, maar ik kom er niet uit. Een weekje later, op 25 november 2019, plaats ik een post (link opent op een nieuw tabblad) over Walfridus, de brug, en het gedicht op Birdeyes met de titel ‘Gedicht bij de Walfridusbrug in Groningen’.

Het gedicht zoals ik dat een paar jaar geleden zag op een bord onder de Walfridusbrug over het Van Starckenborghkanaal. Het gedicht hangt er nog steeds, maar is tegenwoordig is minder goed leesbaar.
Een foto van Esmée van Eeghen. Deze foto heb ik ingekleurd en verscherpt met behulp van de online software van MyHeritage.

Zaterdag 7 september 2024
Hessel de Walle uit Eelde werkt nog aan de biografie over Esmée van Eeghen. Hij publiceerde in het voorjaar van 2023 het boek ‘Vrouwen in het Friese Verzet’. In dat boek wordt duidelijk aangetoond dat Esmée van Eeghen loyaal aan het Friese Verzet was en zeker geen verraadster was. Naar aanleiding van het boek hiervan werd door het Fries Verzetsmuseum te Leeuwarden eerherstel aan Van Eeghen verleend. Ook maakte het museum bekend haar naam te zullen toevoegen aan een monument met de namen van gevallen verzetsstrijders. Omdat het op 7 september 2024  precies 80 jaar geleden was dat Esmée van Eeghen en Luit Kremer aan de oever van het Van Starckenborghkanaal vermoord zijn werd op september 2024 op die plek een kleine herdenking op de plek van de moord georganiseerd en werden bloemen gelegd.

Woensdag 16 april 2025
Ik krijg na een paar eerdere reacties opnieuw een reactie op de post over het gedicht bij de Walfridusbrug. Hessel de Walle schrijft: ‘De mooie spionne betreft Esmée van Eeghen die hier op 7 september 1944 werd doodgeschoten. Op 11 april 2025 verscheen haar biografie’. Ik weet nog dat ik die middagpauze op m’n werk uit ging zoeken wie een biografie over Esmée van Eeghen zou hebben geschreven. Dat bleek Hessel de Walle te zijn. Gelijk maar het boek besteld en vervolgens in een paar dagen tijd uitgelezen. Waarachtig een boeiend boek! Ook over dit boek heb ik een post (link opent op een nieuw tabblad) geschreven, het boek zou door meer mensen gelezen moeten worden vind ik.

Vrijdag 29 augustus 2025
Ik plaats een post over een boek van Jan de Roos met de titel ‘Faber & zoons, een familiebedrijf in terreur’. Een paar weken eerder kwam ik het boek tegen bij een goede boekenwinkel op de Vismarkt in Groningen. Nog in de winkel kwam ik er achter dat er een link was met Esmée van Eeghen en het Scholtenhuis in Groningen. Ik heb het boek – vanwege de aard van het onderwerp – met de nodige moeite uitgelezen en er ook een post over geschreven. De moord op Luit Kremer en Esmée van Eeghen komt ook in dit boek van Jan de Roos aan de orde. Het is overigens niet zo dat het niet een goed geschreven boek is. In tegendeel. Maar ik kreeg na een aantal bladzijden een zekere weerzin tegen de hoofdpersonen van dit boek. Ook over dit boek heb ik een post (link opent op een nieuw tabblad) geschreven.

Zaterdag 2 mei 2026
De maand mei 2026 is net begonnen. Een paar weken geleden las ik dat ter hoogte van Tjaardaweg 3 op de noordelijke over van het Van Starckenborghkanaal een monument geplaatst gaat worden dat op de middag van twee mei onthuld gaat worden. Hessel de Walle – schrijver van de biografie over Esmée van Eeghen – is één van degenen die zich sterk heeft gemaakt voor de komst van het monument.

Onlangs stond dit artikel in het Dagblad van het Noorden. In het uitklapbalkje hieronder is de tekst iets beter te lezen…
De Tjaardaweg op de noordelijke oever van het Van Starckenborghkanaal, kijkend in de richting van het dorp Noorderhogebrug en de Walfridusbrug. Het monument voor Esmée van Eeghen en Luit Kremer is de vinden aan de linkerkant van de weg, ongeveer in het midden van de foto.
Gedenkteken voor Luit (24) en Esmée (26)
Door Steven Radersma ▪ Het is een weinig opvallende plek aan het Van Starckenborghkanaal bij Groningen. Hier beleefden twee mensen van 24 en 26 jaar hun laatste momenten. Dat gebeurde 82 jaar geleden.

Het zonnetje schijnt aan de noordoever van het Van Starckenborghkanaal waar enkele mannen bezig zijn met het plaatsen van een gedenkteken. Het heeft de omvang van een bescheiden grafzerk en wordt met een kleine kraan voorzichtig op zijn plek gehesen. De steen vormt een blijvende herinnering aan twee jonge verzetsmensen die hier op brute wijze werden vermoord. Tom Sandijck (71) en Hessel de Walle (67) kijken toe. De Walle schreef een biografie over Esmée van Eeghen, een intrigerende vrouw die in Friesland bij de ondergrondse zat. Hier, aan de oever van het kanaal, werd ze op een avond in september 1944 door zeven kogels geveld. Direct daarna volgde Luit Kremer. Over Van Eeghen is al veel gezegd en geschreven. Ze was een flamboyante vrouw die voor het verzet in Friesland werkte, en een relatie kreeg met een Duitse officier. Ze werd ten onrechte beschuldigd van verraad. Haar naam is enkele jaren geleden van alle blaam gezuiverd. ‘Natuurlijk, het gedenkteken is ook bedoeld voor Van Eeghen’, zegt De Walle. ‘Maar we willen nu met name Luit Kremer de aandacht schenken die hij verdient, want zijn rol in het verzet is onderbelicht gebleven’. En dat terwijl de gevolgen van de moord op Luit doorwerken tot op de dag van vandaag, zo blijkt. Luit komt in 1920 ter wereld in Uithuizen. Hij verhuist op jonge leeftijd naar Een, waar zijn vader een aanstelling als onderwijzer krijgt. Luit groeit op in een christelijk nest; zijn geloof is een van de belangrijkste drijfveren zich aan te sluiten bij de verzetsbeweging. Luit wordt lid van de Knokploeg Noord-Drenthe. Deze knokploeg helpt op allerlei manieren bij het onderbrengen en onderhouden van onderduikers. Luit is betrokken bij overvallen op distributiekantoren, waarbij voedselbonnen worden buitgemaakt. Op 10 juli 1944 gaat het verschrikkelijk mis. De overval op een distributiekantoor in Grootegast loopt spaak. Een politieman die wil ingrijpen wordt door de overvallers in paniek doodgeschoten. In de chaos daarna verliest Luit zijn persoonsbewijs. Niet veel later vindt de Sicherheitsdienst het document. Nu de Duitsers weten wie hij is en waar hij woont slaat Luit op de vlucht. Zijn moeder, zus en broer worden opgepakt en gevangen gezet. Ze zouden negen weken lang worden vastgehouden. Vader weet te vluchten en onder te duiken in Oudeschip. Jongste zus Diny wordt bij het uitgaan van de school opgevangen door een bevriend echtpaar. Luit Kremer loopt uiteindelijk in Emmen tegen de lamp. Een landwachter die net als hij opgroeide in Een herkent hem, en de SD pakt hem op. Luit komst vast te zitten in Assen waar hij een cel deelt met twee anderen. Op een avond moet de jonge verzetsman met een opperluitenant mee voor verhoor. ‘Nou jongens, ik hoop tot straks’, zegt hij tegen zijn celgenoten. Maar hij keert niet terug. Luit wordt overgebracht naar het beruchte Scholtenhuis aan de Grote Markt in Groningen, het hoofdbureau van de Sicherheitsdienst (SD) en de Sicherheitspolizei voor het hele noorden. Daar zit ook Esmée van Eeghen vast. Op de avond van zeven september 1944 worden beiden uit hun cel gehaald en in een auto gezet. Bestuurder is Untersturmfuhrer Knorr. Andere inzittenden zijn de beruchte broers Pieter Johan en Carel Klaas Faber, beiden lid van de SD. Na een rit door de Ebbingestraat richting Bedum houdt de auto stil bij het Van Starckenborghkanaal en Esmée en Luit gedwongen uit te stappen. Onmiddellijk daarna schiet Korr de verzetsvrouw dood, en niet veel later vuurt Pieter Johan Faber meerdere schoten af op Luit. De twee lijken gooien ze in het water. In de dagen daarna worden de lichamen gevonden en begraven in een tijdelijk graf in Noorddijk. Van Eeghen wordt in augustus 1944 herbegraven in haar geboorteplaats Baarn. Pas in mei 1945 wordt duidelijk dat het andere lichaam in het tijdelijke graf van Luit is. De verloofde van Luit, Janny Apotheker, is de klap van het verlies van haar toekomstige echtgenoot nooit te boven gekomen. Na de oorlog heeft ze zich afgezonderd in een woning in Eelde, waar ze langzamerhand vervuild raakt. Ze overlijdt in 1995. Alex Helmantel (63) is de zoon van Diny, de jongste zus van Luit. Ruim tachtig jaar na dato ondervindt hij nog steeds de gevolgen van de executie van zijn oom Luit. Het drama heeft zich ongemerkt onderhuids vastgezet. Moeder Kremer heeft het verhaal van Luit haar hele leven met zich meegedragen. ‘Vooral rond de jaarlijkse dodenherdenking heerste er een beladen sfeer en kon je haar niet bereiken’, herinnert Helmantel zich. Volgens hem heeft zijn moeder na de oorlog nooit goed met haar gevoelens om kunnen gaan. Ze is daarvoor zelfs op hoogbejaarde leeftijd nog in therapie gegaan. ‘Ik heb haar altijd gespaard, over gevoelige zaken kon ik niet met haar praten. Daardoor raakte ik afgeleid van mezelf, daarin ben ik een patroon gaan ontwikkelen’. Dat leidde enkele jaren geleden tot een burn-out, stelt Helmantel. Inmiddels heeft hij zijn weg omhoog weer gevonden. Zijn baan bij de GGZ zegde hij op. ‘Ik wil me niet langer altijd maar verplaatsen in anderen en werk nu als buschauffeur. Ik heb dus letterlijk het stuur in eigen handen genomen’. Helmantel denkt dat het gedenkteken bij het Van Starckenborghkanaal louterend kan werken. ‘Het verhaal van Luit is na de oorlog gestold geraakt in de tijd. Nu kan het weer gaan stromen’. Tom Sandijck dekt de zerk direct na de plaatsing af met vuilniszakken en duct-tape. Die zakken worden zaterdag vervangen door de Nederlandse vlag, waarna het gedenkteken onthuld wordt. Daarbij zijn familieleden van beide verzetsmen-sen aanwezig. Sandijck: ‘Ik denk dat er zeker tranen zullen gaan vloeien’.

Ik ben daags na de onthulling even wezen kijken bij het monumentje aan de Tjaardaweg. ‘k Had al gelezen dat de onthulling ontroerend en druk bezocht was. Ik werd geraakt door twee zaken. De foto van Luit Kremer en z’n verloofde en de bloemen van de gemeente Groningen en de gemeente Baarn (waar Esmée van Eeghen werd geboren).

Op zaterdagmiddag 2 mei 2026 was de onthulling van het monumentje. Ik was daar al langere tijd van op de hoogte, maar hoe dichterbij het moment van onthulling kwam hoe meer ik me realiseerde dat de onthulling ook een belangrijk moment zou zijn voor de nabestaanden van zowel Luit Kremer als Esmée van Eeghen. Uit respect voor de situatie en om het moment niet te verstoren heb ik er daarom voor gekozen een dag later een kijkje te gaan nemen. Onder andere OOGTV en RTVNoord en RTV Zulthe hebben beiden berichten aan de onthulling gewijd. Die zijn te lezen door op de beide links te klikken (links openen zoals gebruikelijk op een nieuw tabblad). 

Onderaan de post is een blokje waar u een reactie achter kunt laten. Ik stel dat zeer op prijs! U wordt gevraagd om een mailadres. Dit mailadres wordt niet gepubliceerd, maar stelt mij – als beheerder van deze site – in staat om te reageren op uw reactie. Het is ook mogelijk je te abonneren op Birdeyes. Kijk daarvoor op de homepagina van deze site en laat je mailadres achter. Je krijgt dan een berichtje als er een nieuwe post is geplaatst.